Effectief les leren geven

Alles eruit halen wat erin zit. Op deze heel duidelijke manier wordt vaak aangegeven op welke effecten we uit zijn. Mij spreekt dat als opdracht die we onszelf geven als professionals erg aan. Echter, het is gemakkelijker gezegd dan gedaan. We weten wat we willen, maar daarmee kunnen we het nog niet. Er komt, in mijn beleving en op grond van mijn ervaring, dan ook nogal wat bij kijken. Er is een grote diversiteit aan factoren die bijdraagt aan de effectiviteit van leerkrachten. Om er in willekeurige volgorde een aantal te noemen waar ik op let wanneer ik een les bijwoon:

  • hanteert de leerkracht het effectieve lesmodel en hoe dat hij dat;
  • hoe communiceert hij met zijn leerlingen als groep en individueel;
  • hoe is de relatie met de groep en met individuele leerlingen uit de groep;
  • hoe is zijn vraaggedrag, vraagt hij door;
  • hoe is zijn luisterhouding;
  • hoe smart formuleert hij zijn opdrachten;
  • hoe duidelijk is hij in het aangeven van grenzen en handhaaft hij die vervolgens ook op vriendelijk duidelijke wijze;
  • hoe is zijn strookgedrag (met andere woorden hoe gaat hij om met positieve en negatieve aandacht);
  • wat straalt hij uit, hoe is zijn houding naar de leerlingen;
  • weet hij contact te maken en hoe doet hij dat, maakt hij op grond van het contact ook duidelijk contract;
  • houdt hij rekening en maakt hij gebruik van verschillen tussen leerlingen;
  • is hij op de hoogte van die verschillen, kent hij de gebruiksaanwijzing van zijn leerlingen;
  • activeert hij zijn leerlingen regelmatig en zet hij hen daarmee in de ervaring;
  • maakt hij gebruik van gevarieerde werkvormen en groeperingsvormen;
  • maakt hij daarbij gebruik van toetsresultaten;
  • evalueert hij met zijn leerlingen product en proces, tussentijds en aan het eind van de les;
  • reflecteert hij op zijn eigen handelen tijdens de les (reflection in action), heeft hij de les voorbereidt en hoe (reflection before action) en  hoe reflectief is hij in het nagesprek (reflection after action).

En dan heb ik het nog niet over de kennis van leerlijnen, tussendoelen en einddoelen. Bij een lesobservatie zie je een heleboel van deze aspecten langskomen. In het nagesprek geef ik eerst terug wat ik aan effectief gedrag heb waargenomen en samen bespreken we wat het verschil is dat het verschil maakt hierbij. Ik maak de leerkracht daarbij van onbewust bekwaam weer bewust bekwaam, zodat hij zijn eigen verworvenheden weer leert zien en deze daarna ook kan inzetten in andere situaties die zich daar voor lenen. Daarnaast krijgt hij ook te horen waar ik ineffectief gedrag heb waargenomen. Aan de hand van heel concrete gedragingen maak ik de leerkracht bewust van waar nog winst is te behalen om het rendement van zijn lessen nog verder te verhogen. Daarvoor maakt de leerkracht een smart geformuleerd persoonlijk actieplan, waarop hij van mij feedback krijgt en dat na de verwerking van deze feedback als definitief plan wordt voorgelegd aan de leidinggevende, die dient aan te geven of het plan in die vorm al of niet uitgevoerd mag worden. In het plan zijn ook altijd resultaatverplichtingen opgenomen die de leerkracht zichzelf heeft opgelegd met betrekking tot zijn leerpunt(en). Je kunt dit ook opbrengstgericht werken noemen, omdat het gaat om professioneel gedrag dat het effect heeft waar je op uit bent. Daarbij gaat het niet alleen om concreet waarneembaar gedrag, maar ook om innerlijk niet direct waarneembaar gedrag. En dat laatste bepaalt, grotendeels onbewust, hoe we ons naar buiten toe presenteren c.q. handelen.

Hierbij maak ik gebruik van informatie over onderwijsgedrag dat werkt (evidenced based) uit onder andere de boeken "Wat werkt op school" en "Wat werkt in de klas" van Robert Marzano, die een meta analyse heeft gemaakt van 35 jaar wetenschappelijk onderwijsonderzoek en daaruit een elftal factoren heeft gedestilleerd die hebben bewezen in de praktijk te werken. En ook van het boek "Teach like a champion" van Doug Lemov, waarin 49 heel concrete en praktisch toepasbare lestechnieken beschreven staan, die zonder uitzondering bijdragen aan hoge onderwijsopbrengsten.

Vakmanschap is meesterschap