Weblog artikelen

Gevoel en/of verstand

zaterdag, 10 maart 2012

Over intuïtie wordt soms met enig meewaren gesproken:”Ja, ja, dat is zeker weer die fameuze vrouwelijke intuïtie”. Blijkbaar is het ook iets dat vooral aan vrouwen wordt toegedacht. Het impliciete verwijt dat vaak gemaakt wordt is dat het gaat om een gevoel dat verder niet beredeneerd kan worden. Wij willen blijkbaar vooral alles goed kunnen beredeneren, voordat we een beslissing nemen. Terwijl uit onderzoek blijkt dat heel veel besluiten en keuzes helemaal niet rationeel genomen worden.

Het dedain over intuïtie blijkt ook niet terecht. Psychologisch onderzoek heeft uitgewezen dat er vaak betere beslissingen worden genomen op basis van intuïtie dan louter op ratio. Hoe dat gaat heeft psycholoog Koen Dijkstra uitgezocht voor zijn promotieonderzoek. Het heeft te maken met de stijl waarin mensen informatie verwerken c.q. waarnemen. Er zijn twee manieren om bijvoorbeeld een bos te registreren: de lokale stijl, waarin men kijkt naar een afzonderlijke boom en de globale stijl, waarin men meer naar het geheel kijkt. Mensen beschikken over beide stijlen, maar verschillen in de mate waarin ze deze gebruiken. De lokale verwerkingsstijl gaat doorgaans gepaard met redeneren en analyseren, ontdekte Dijkstra. Het gevaar hierbij is dat men niet het overzicht behoudt, maar zich verliest in details. Denk aan eindeloze discussies tijdens vergaderingen waarbij steeds weer nieuwe feitjes en meningen erbij gehaald worden en het besluit voor zich uitgeschoven. Daarom kan de globale verwerkingsstijl, die intuïtie in de hand werkt, een beter beeld geven. Tenminste, als de beslissing gebaseerd is op ervaring en kennis! Intuïtie is dus een gevoel, maar wel gebaseerd op ervaring. Mensen hebben vaker meegemaakt hoe beslissingen uitpakken. Ze kunnen dit alleen vaak niet precies verwoorden. Maar het zou onverstandig zijn dit te negeren. Dijkstra wil overigens zeker niet beweren dat we vanaf nu alles maar op intuïtie moeten beslissen. De absolute leek,die nog geen enkele ervaring heeft opgedaan, zal waarschijnlijk iets meer hebben aan het beredeneren van een beslissing. Voor wie meer ervaring heeft, loont het de moeite naar zijn intuïtie te luisteren. Voor de echte expert is dat niet nodig, die heeft zoveel ervaring dat hij of zij beslissingen juist heel goed kan verwoorden en beredeneren.

Dit doet mij denken aan het boek “Het slimme onbewuste” van Ap Dijksterhuis, waarin duidelijk wordt gemaakt dat ons onbewuste allesbepalend is en een verwerkingscapaciteit heeft die ongeveer 200.000 keer zo groot is als die van ons bewustzijn. Een voorbeeld uit het boek dat mij aansprak was het volgende. Wanneer Dijksterhuis in zijn eigen organisatie een nieuwe medewerker aan wilde trekken, werd er keurig een profiel opgesteld en een aantal vragen die in ieder geval aan alle kandidaten gesteld  zouden worden. Nadat de gesprekken hadden plaats gevonden, werd er niet langdurig nagepraat door de selectiecommissie, maar ging ieder van hen zonder na te praten naar huis en sliep er een nachtje over. In die tijd, in ontspanning, worden alle indrukken en informatie die de gesprekken hebben opgeleverd verwerkt en de volgende morgen maken alle leden van de commissie een lijstje op met daarop de kandidaten in volgorde van geschiktheid zoals ze die na een nachtje erover slapen bij zichzelf ervaren. Eenmaal op kantoor worden de lijstjes met elkaar uitgewisseld en wanneer iedereen dezelfde persoon op nummer 1 had staan, wisten ze dat ze goede kandidaat te pakken hadden en werd deze ook aangetrokken. Dat was nog nooit fout gegaan. Verschilden de meningen dan werd besproken op grond waarvan de verschillende leden hun keus hadden gebaseerd. Soms werd men het dan ook snel eens. Zo niet dan werd begonnen aan een nieuwe ronde.

In mijn beleving worden hier verstand en gevoel gecombineerd om een beslissing te nemen. Met alles wat tot je beschikking hebt, je hele hebben en houden, besluit je. Daarom versta ik zelf onder intuïtie de snelste verbinding tussen verstand en gevoel vice versa. En heb ik geleerd om steeds meer op mijn intuïtie te vertrouwen. Wellicht heeft dit inderdaad met ervaring en leeftijd te maken, zoals Dijkstra beweert. Hoe het ook zij, op momenten dat ik eigenlijk “aan mijn water” voel dat ik iets niet moet doen en dat gevoel negeer, loopt het eigenlijk altijd slecht af. Daaruit heb ik geleerd dat voor vertrouwen op je intuïtie ook moed nodig is. En die moed wordt heel vaak beloond.

Fred de Baas