Weblog artikelen

Hoe cijfers je voor de gek kunnen houden

zaterdag, 12 mei 2012

En gissen is missen wordt er dan vaak achteraan gezegd.  Met dat laatste ben ik het wel eens. Bij het eerste zet ik de nodige kanttekeningen. De laatste tijd is er nogal veel nadruk op cijfers, ook in het onderwijs. Toetgegevens, leerling-opbrengsten, Cito scores, examenresultaten en ga zo maar door.  De examenperiode in  het Voortgezet onderwijs is net weer begonnen. En demissionair minister van Onderwijs, Marja van Bijsterveld en de regering Rutte hebben al een tijd geleden besloten dat het maar eens afgelopen moet zijn met de zesjes cultuur en hebben de normen om te slagen naar boven bijgesteld. Op grond van de score op de Eindtoets van het Cito in groep 8 worden nog steeds leerlingen die 1 punt te kort komen op sommige scholen geweigerd. Soms ook ondanks het advies van de basisschool met het bijbehorende verhaal over acht jaar basisonderwijs en hun ervaringen met de betreffende leerling. Blijkbaar zegt hen een cijfer meer dan het verhaal over de leerling en het bijbehorende advies.

Dat het uitkijken geblazen is met louter cijfers wil ik illustreren met een voorbeeld uit mijn eigen praktijk. Mensen die mij kennen weten dat ik de dag altijd begin met een kwartier intensief roeien op mijn roeiapparaat, dat boven op zolder staat en waarheen ik mij standaard begeef, nadat ik uit bed ben gestapt. Omdat ik ook redelijk competitief ingesteld ben, stelde ik er een tijdlang een eer in om mijn record te verbeteren van het totaal aantal slagen en de bijbehorende calorieën die ik daarbij verbruikt zou hebben. Er zit namelijk een telmechanisme op de machine, die de tijd aangeeft dat je bezig bent, de slagfrequentie per minuut, het totaal aantal slagen en het bijbehorende aantal calorieën. Het totaal aantal slagen werd door mij dagelijks in een schrift genoteerd. Op een dag moest mijn vrouw iets op zolder hebben, terwijl ik aan het roeien was. Toen ze mij daar zo fanatiek bezig zag, merkte ze op:”Je maakt je slag helemaal niet af, Fred. Waarom moet dat zo snel?” Dat zette mij aan het denken en de volgende morgen besloot ik aandacht te besteden aan het echt helemaal afmaken van mijn slag en minder te letten op slagfrequentie en totaal aantal slagen. Nadat ik zo een kwartier geroeid had was ik vermoeider en meer bezweet  dan de dag daarvoor, maar was het totaal aantal slagen teleurstellend in vergelijking met mijn record. En daaraan gekoppeld was ook het aantal calorieën dat ik opgebruikt zou hebben ook beduidend lager. Toch kon ik me niet aan de indruk onttrekken dat ik die morgen meer energie had verbruikt dan op welke dag daarvoor.

Sindsdien gaat het mij meer om de kwaliteit van mijn roeien, dan om de kwaliteit. Dat zijn twee verschillende dingen. Achter ieder cijfertje zit een verhaal en dat verhaal is belangrijk en zet de dingen in het juiste perspectief. Zo is een leerling uiteraard meer dan zijn score. En zou het zo maar kunnen zijn dat een leerling die standaard een C scoort op de basisschool en daar hard voor moet werken en daar ook toe bereid is omdat hij dat wil, meer kans heeft om zijn middelbare school met succes te doorlopen dan een leerling die standaard een A scoort op de basisschool zonder daarvoor veel moeite te hoeven doen. Ook kunnen dit soort getallen waaraan een grote waarde wordt gehecht leiden tot gedrag dat uiteindelijk alleen maar een averechts effect heeft. Als voorbeeld noem ik het oefenen voor de Cito Eindtoets op initiatief van ouders op allerlei instituten buiten schooltijd die daar goed geld mee verdienen. Of dat in het belang van het kind (en de ouders) is, waag ik te betwijfelen.

Louter en alleen signaleren en afgaan op een getal is naar mijn mening onverstandig en onprofessioneel. Er dient altijd een nadere analyse gemaakt te worden van het waarom, van de werkelijke oorzaken, het grotere verhaal achter het cijfer. Pas dan kun je acties ondernemen die echt hout snijden c.q. het effect hebben waar je op uit bent en de werkelijke oorzaken aanpakken van het probleem in plaats van alleen de symptomen te bestrijden waardoor er op zijn best korte termijn effecten optreden, maar de problemen op de lange duur vaak alleen maar toenemen. We doen er dus goed aan om verder te kijken dan onze neus lang is, dan het kale cijfer op zich lijkt te suggereren. Die kale cijfers kunnen je behoorlijk op het verkeerde been zetten.

Fred de Baas